Konsept Tasarım Lezzet Ve Kalite

Menü Danışmanlığı - Yiyecek ve İçecek Danışmanlığı, Osmanlı ve Türk Mutfağı, Restaurant Danışmanlığı Tarihi İstanbul Mutfağı, Gastronomi Danışmanlığı, Yeni Restoran Konsept Danışmanlığı_ Kalıcı Bir Restoran, Yeni Mutfak Danışmanlığı Restoran Nasıl Açılır? Restoran Açmak

Zeytinyağı Turizmi Üzerine Yapılan Araştırmalar

Zeytinyağı Turizmi Üzerine Yapılan Araştırmalar
 
Zeytinyağı Turizmi Üzerine Yapılan Araştırmaların Sistematik Bir Derlemesi...
Eda ALPHAN*
 
Giriş
 
Zeytinyağı üretiminin dünya genelinde 3,199,400 tona ulaşması beklenmektedir. Bu üretimde ilk sırayı İspanya (1.633.000 ton) almakta olup, sırasıyla İtalya (270.000 ton), Yunanistan (240.000 ton), Türkiye (180.000 ton), Fas (140.000 ton) ve Tunus (130.000 ton) dünyada en fazla zeytinyağı üretimi yapan ülkeler olarak sıralanmaktadır. Zeytinyağı tüketiminin ise bu dağılıma paralel şekilde gerçekleşmesi beklenerek, tüketim düzeyinin Avrupa’da 1,696,030 ton, Amerika kıtasında 573,690 ton, Asya’da 384,810 ton, Afrika’da 269,650 ve Okyanusya’da 83,000 ton olduğu görülmektedir (Greek Liquid Gold.com, 2021).
 
Zeytinyağı, günümüzde yalnızca bir gıda maddesi olmanın ötesinde, turistik aktivitelerin önemli bir parçası haline gelmiştir. Hatta bunun da ötesine geçerek, yalnızca zeytinyağıyla ilgili aktivitelerin yer aldığı bir turizm çeşidi ortaya çıkmış ve bu yeni turizm çeşidi “Zeytinyağı Turizmi” olarak adlandırılmıştır. Özellikle turizm literatüründe zeytinyağı turizmine yönelik araştırmaların artan bir ilgiyle devam ettiği göze çarpmaktadır. 
 
Bu kapsamda zeytinyağı turizmi, literatürde yeni ve niş bir turizm çeşidi olarak incelenmekte ve konuyla ilgili yapılan araştırmalar genellikle zeytinyağının üretildiği bölgelere odaklanmaktadır. 
 
Bu araştırmalar genellikle İspanya, Yunanistan ve İtalya gibi zeytinyağı üretim potansiyeli yüksek olan bölgeleri kapsamaktadır (Hwang ve Quadri-Felitti, 2021). Araştırmaların bir kısmı zeytinyağı turizminin geliştirilmesi için arz yönünün kuvvetlendirilmesi ve bu noktada yapılması gerekenlere odaklanırken, diğer kısmı ise zeytinyağı turizmini turistler açısından inceleyerek talep perspektifinden bu turizmin yapısını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Mevcut araştırma kapsamında ise söz konusu bu makaleler belirli kriterler dâhilinde derlenerek gelecekte konuyla ilgili çalışma yapmak isteyen araştırmacılara rehberlik etmesi amaçlanmıştır.
 
Kavramsal Çerçeve
 
Zeytinyağı turizmi, dünya genelinde zeytin yetişen bölgeler ve zeytinyağı hakkında derinlemesine bilgi edinilebilecek tüm aktiviteleri kapsayan (zeytinyağıyla yapılan yemekleri deneyimleme, zeytin bahçelerinin bulunduğu özgün mimarisi olan yerlerde konaklama, zeytinyağıyla yapılan tedavi yöntemleri ve güzellik uygulamaları, rahatlama vb.) özellikle de kırsal alanlarda gerçekleşen ve gastronomiyle ilişkisi olan bir turizm biçimidir. 
 
Zeytinyağı turizmi kapsamında turistlere sunulan hizmetler; zeytinyağı üretilen yerlerin ya da fabrikaların ziyareti ve bu yerlerde yapılan kahvaltılar, zeytinyağı tadımı/ koklama atölyeleri ile zeytin yapım atölyeleri, rehber eşliğinde gerçekleştirilen kahvaltılar, zeytinyağı üretimine ilişkin bilgi edinme, zeytinyağı rotaları, zeytinyağı satışının yapıldığı özel mağazalara gidip alışveriş yapmak, zeytin ve zeytinyağına yönelik özel etkinlik ve fuarlar, zeytinyağı üretiminin yapıldığı koruma altına alınmış bölgelere yapılan ziyaretler gibi aktiviteler şeklinde sıralanabilir (Millan ve ark., 2014; Cankül ve Ezenel, 2018; Cehic ve ark., 2020). 
 
Bir turizm aktivitesi olarak düşünüldüğünde zeytinyağı üretiminin yapıldığı yerlere yapılan ziyaretlerin artış gösterdiği, bu talebi karşılamak amacıyla ise zeytinyağı rotaları veya zeytinyağı müzeleri gibi yapılanmaların oluştuğu dikkat çekmektedir. Uluslararası zeytinyağı konseyinin web sitesinde yer alan dünyadaki çeşitli zeytinyağı rotaları ve müzeleri Tablo 1’de gösterilmiştir. Buna göre dünyada en fazla zeytinyağı müzesi ve rotasına (19) sahip ülkenin İspanya olduğu göze çarpmaktadır. 
 
Ardından İtalya’nın en fazla zeytinyağı müze ve rotasına (6) sahip olduğu görülmektedir. Listede Türkiye’de yer alan zeytinyağı müzelerin de (3) bulunduğu dikkat çeken bir diğer unsurdur.
 
Tablo 1. Zeytinyağı Müzeleri ve Rotaları
 

Ülke

Müze veya Rota İsmi

Erişim Linki

Portekiz

Museu da Oliveira e do Azeite

https://museudoazeite.com

Fransa

Musée de l’olivier

http://ecomusee-olivier.com

Les vieux moulins

http://www.lesvieuxmoulins.com

Musée de l’olivier

http://ecomusee-olivier.com

Ecomusée de l’Olivier

www.ecomusee-olivier.com

Musée des Civilisations de l’Europe et de la Méditerranée – MuCEM

www.mucem.org

Yunanistan

Euromediterranean Foundation “The Routes of the Olive Tree”

www.olivetreeroute.gr

Musée de l’Olivier et de l’Huile Grecque à Sparte

https://www.piop.gr/en/diktuo-mouseiwn/Mouseio-Elias-KaiEllinikou-Ladiou/to-mouseio.aspx

Musée de l’Huile industrielle de Lesbos-Mytilène (MBEL)

www.piop.gr

İsrail

The Routes of the Olive Tree

www.routedesoliviers-israel.com

İtalya

Museo dell’ Olivo – Fratelli Carli

www.museodellolivo.com

Μusée de l’huile d’olive de la Sabine

-

Musée de l’Huile d’Olive – Huilerie Cisano del Garda

www.museum.it

Musée de l’Huile d’Olive Sant’Angelo de Graecis

-

Musée de la Civilisation de l’Olivier

www.protrevi.com/protrevi/musolivo.asp

Μusée de l’Olivier et de l’Huile – Fondation Lungarotti

www.lungarotti.it

İspanya

Museo del Olivo y del Aceite (Baena)

www.museoaceite.com

Museo etnográfico de Benalauria

www.molienda.com/museo.html

Museo del Aceite de Oliva Castillo de Tabernas

 

Castro del Rio

www.artesanosdelamaderadeolivo.com

Museo Hecoliva

http://www.hecoliva.com/principal.html

Museo Lagar del Mudo

www.lagardelmudo.com

Museo Hojiblanca

www.museohojiblanca.com

Museo de la Cultura del Olivo

www.museodelaculturadelolivo.com

Museo del aceite de la Muela

www.elmuseodelaceite.com

Almazara de las Laerillas

http://almazaralaerilla.es

Les Garrigues (Parque temático)

-

Museo del Aceite de Mondrón

-

Museo Activo del Aceite de Oliva y de la Sostenibilidad de Geolit

www.oliva.net

Fundación Patrimonio Comunal Olivarero

www.patrimoniolivarero.com

Red Olearum de Museos del Aceite de Oliva

www.museos.olearum.es

Centro de Interpretación Olivar y Aceite Comarca de La Loma

www.centrodeolivaryaceitelaloma.com

Centro del Olivar de Sierra de Adamuz

http://centrodelolivardesierradeadamuz.blog spot.com.es

Aceite de olivos milenarios -Territorio del Sénia

www.aceiteolivosmilenarios.com

Hacienda Guzmán

www.haciendaguzman.com

Türkiye

Adatepe Zeytinyağı Müzesi

www.adatepe.com

Egea Zeytinyağı Müzesi

http://www.egea.com.tr/MUZE,DP-7.html

Köstem Zeytinyağı Müzesi

https://www.zeytinyagimuzesi.com

 
Literatürde zeytinyağı turizmi; sürdürülebilir turizm, kırsal turizm, gastronomi turizmi ve özel ilgi turizmi gibi farklı bağlamlarda incelenmiştir. Bu bağlamların her biri birbiriyle ilişkili olup, yapılan araştırmalar zeytinyağı turizminin turist deneyimleri ve bölge ekonomisi için ne denli önemli olduğunu kanıtlamaktadır. Örneğin sürdürülebilir bir turizm çeşidi olarak düşünüldüğünde zeytinyağı, yetiştiği bölge için ekonomik bir geçim kaynağı olmanın yanı sıra, o bölgenin kültürünü ve gastronomisini yansıtan bir sembol konumundadır. 
 
Bu özelliğinden ötürü, zeytinyağı turizmi de sürdürülebilir kırsal turizmin yaratılması noktasında önemli bir girişim olarak adlandırılabilir. Çünkü bu turizm çeşidi, kırsal alanlarda yılın yalnızca belirli dönemlerinde gerçekleşen turizm çeşitlerinin aksine, turizmin mevsimselliğinin ortadan kaldırılmasına ve yılın her dönemi yapılabilmesine olanak tanımakta, bu yönüyle de en büyük ekonomik faydayı sağlamaktadır (Millan ve ark., 2014). 
 
Gastronomi turizmi açısından incelendiğinde ise zeytinyağı turizmi turistlere eşsiz deneyimler yaşatan önemli bir turizm çeşididir. Zeytinyağı turizminin ortaya çıkmasıyla birlikte zeytin üretim alanları yalnızca birer fabrika olma işlevine ek olarak, turistlerin eğlenceli deneyimler yaşayabileceği eşsiz mekânlara dönüşmüşlerdir.
 
Zeytinyağı turizmi eğlenceli bir deneyim olmasının yanı sıra bilgilendirici, sağlık, sosyal ve kültürel yönleri de barındıran bir deneyimi ifade etmektedir (Parrilla-González ve ark., 2020). Sözgelimi Hwang ve Quadri-Felitti (2021) yaptıkları araştırma ile zeytinyağı turizminin eğitim, estetik, eğlence ve kaçış boyutlarını içeren bir deneyim olduğunu belirtmiştir. 
 
Bu turizm çeşidinde turistler zeytinyağının üretimi ve bir zeytinyağının tat ve aromasına göre ne şekilde değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin bilgi sahibi olmakta ve bu yolla eğitici bir deneyim yaşamaktadır. Zeytinyağının üretildiği bölge ya da kırsal alana yapılan ziyaretlerle ise turistler, şehir yaşamından uzaklaşarak bir kaçış deneyimi yaşamaktadır. 
 
Zeytinin yetiştiği doğal ortamda bulunmak turistlere estetik bir deneyim sağlarken, zeytinyağı yapımı için zeytinlerin bahçeden toplanması olayını seyretmek de eğlenceli bir deneyim sağlamaktadır. Araştırmacılar bahsi geçen bu boyutların her birinin turistler için memnuniyete neden olduğunu ileri sürmekte ve bunlar içerisinde ise en çok eğitim boyutunun zeytinyağı turizmi esnasında ön plana çıktığını vurgulamaktadırlar.
 
Parrilla-González ve arkadaşları (2020), özel ilgi turizmi kapsamında değerlendirildiğinde zeytinyağı turizminin, üretim sürecinin turistlerin özel ilgi ve motivasyonları tarafından yönlendirilen bir niş turizm çeşidi olduğunu ileri sürmektedir. Araştırmacılar zeytinyağı turizmini özel ilgi turizmi olarak değerlendirebilmek için dört unsurun varlığından söz ederek önerdikleri modelde bu unsurları; sürdürülebilirlik ve çevresel farkındalık, eşsiz/ duyusal deneyim, yerel kültürün tanıtımı, statü ve prestij imajı şeklinde sıralamıştır. 
 
Zeytinyağı turizmi soyut ve sürdürülebilir bir unsur olarak, sürdürülebilirliğe dayalı tarımsal faaliyetler içermekte ve bunun yanı sıra toplumdaki toprağa saygı duyma ve farkındalık duygusunu aşılamaktadır. Özellikle bu turizm çeşidinde turistler nihai ürün olan zeytinyağının toplanma aşamasından zeytinyağı üretimine kadar bütün aşamaları görme imkânına sahip olup, hem tüm duyularına hitap eden duyusal bir deneyim yaşamakta, hem de çok yönlü bir deneyim gerçekleştiğinden eşsiz bir deneyim elde etmektedir. 
 
Ayrıca turistlerin zeytinyağı üretilen bölgeye gelmesi, yaşadıkları deneyimi zenginleştirmekte ve yerel kültürün gelişmesine katkı sağlamaktadır. Zeytinyağı turizmi içerisindeki motivasyonları bakımından turistler etkinlik süresince kültürel ve kişilerarası nedenlerle katılım sağladıkları aktivitelerle, statü ve prestij kazanma arzusunda olmakta ve katıldıkları bu eşsiz aktivitelerle kendilerini farklı kılmak istemektedirler. Tüm bu özelliklerinden dolayı zeytinyağı turizmi özel ilgi turizmi kapsamında değerlendirilebilecek bir turizm çeşididir.
 
Zeytinyağı Turizmi Üzerine Yapılan Araştırmaların Sistematik Bir Derlemesi
 
Oplanıc ve arkadaşları (2020) zeytinyağı müzeleri ile zeytinyağı ile ilgili alışveriş yerlerini ziyaret eden turistlerin motivasyonlarını belirlemeye yönelik gerçekleştirdiği araştırma sonucunda en temel dört motivasyon kaynağının zeytinyağı tatmak, yüksek kategorideki zeytinyağlarını bulmak, zeytin ve zeytinyağı kültürü hakkında bilgi sahibi olmak ve kişisel yaşam deneyimini zenginleştirmek olduğunu ifade etmiştir. López-Guzmán ve arkadaşlar (2016) ise zeytinyağı turizminin gerçekleştiği alanları ziyaret eden turistlerin en temel motivasyon kaynağının coğrafi bölge hakkında bilgi sahibi olmak ve zeytinyağları hakkında bilgi sahibi olmak olduğunu tespit etmiştir.
 
Zeytinyağı turizmine ilişkin incelenen bir diğer kavram ise zeytin/ zeytinyağı turisti olarak tanımlanan kavramdır. Zeytin turisti (olive tourists) olarak tabir edilen turistler, tatilleri esnasında zeytin ve zeytinyağıyla ilgili aktivitelere katılım sağlama isteğinde olan kişileri ifade etmektedir (Millán-Vazquez de la Torre ve ark., 2017). Literatürde zeytinyağı turistlerinin demografik olarak genellikle 60 yaş ve üstü kadınlardan oluştuğu, bu kişilerin ortalama bir gelire sahip olduğu (1,501–2,500 Euro) ve üniversite mezunu kişilerden oluştuğu tespit edilmiştir (Agüera ve ark., 2017; Cehic ve ark., 2020; Oplanıc ve ark., 2020).
 
Yapılan araştırmalar zeytinyağı turistlerinin talep açısından değerlendirildiğinde bu turizm türü içerisindeki aktivitelere katılma istekleri, ihtiyaçları ve motivasyonlarının farklılaşabileceğini, bu yüzden bu turistlerin ortak ilgi, istek ve ihtiyaçları doğrultusunda çeşitli şekillerde gruplandırılabileceğini ortaya koymuştur (Pulido-Fernández ve ark., 2020). Pulido-Fernández ve arkadaşları (2020) yaptıkları araştırma sonucunda, zeytinyağı turistlerini dört gruba ayırarak bu grupları; hevesli turistler, deneyimsel turistler, yarım günlük ziyaretçi olan turistler ve istekli turistler olarak adlandırmıştır. Bu gruplamaya göre hevesli turistler, zeytinyağı çeşitleri arasındaki farkları öğrenmeye heveslidir. 
 
Bu kişiler sağlıkları için fayda sağlayacak aktivitelere katılma arzusundadırlar. Deneyimsel zeytinyağı turistlerinin ise temel motivasyonu farklı zeytinyağları hakkında bilgi edinmektir. Bu tip turistler, zeytinyağına ilişkin edindikleri bilgileri eğitim veya kariyerleri doğrultusunda kullanmak ve turizmin yeni bir biçimini keşfetmek arzusundadırlar. 
 
Yarım günlük ziyaretçiler olarak tanımlanan zeytinyağı turistlerinin temel motivasyon kaynağı, zeytinyağı üretiminin yapıldığı coğrafyaları ziyaret etmek ve koruma altına alınmış alanları keşfetmektir. Bu kişilerin diğer motivasyonları ise zeytinyağının duyusal özellikleri konusunda bilgi sahibi olmak ve zeytinyağı hakkındaki bilgilerini artırıp bu bilgileri kariyer ve iş yaşamında kullanmaktır. Son olarak istekli turistler olarak adlandırılan grupta yer alan turist türlerinin temel motivasyon kaynağı, zeytinyağının duyusal özellikler hakkında bilgi edinmek ve koruma altına alınmış bölgeleri ziyaret etmektir.
 
Murgado-Armenteros ve arkadaşları (2021) yaptıkları araştırma sonucunda turistlerin zeytinyağı turizmine katıldıkları destinasyonlarda önem verdikleri faktörleri dört boyut altında toplayarak bunları; destinasyonun ulaşılabilirliği, destinasyonda bulunan olanaklar ile zeytinyağı turizmiyle ilgili aktiviteler, bu aktiviteleri gerçekleştirirken kültür ve doğal çevreyle iç içe olma fırsatının bulunması ve kaliteli bir alt yapı ile zeytinyağı turizmini bütünleyici aktivitelerin olması şeklindedir. 
 
Araştırmacılar turistlerin söz konusu bu taleplerine ilişkin zeytinyağı pazarında oluşan turist kategorilerini ise üç tipolojiye ayırarak bunları; güvenlik ve konfor arayan turistler, talepkâr turistler ve ulaşılabilirlik arayışındaki turistler şeklinde adlandırılmaktadır. Çalışmanın kavramsal çerçevesi kapsamında zeytinyağı turizmine ilişkin tanımlamalar verildikten sonra literatürde konuyla ilgili yapılan araştırmalara ilişkin yazar tarafından yapılan değerlendirmelere yer verilmiştir.
 
Yöntem
 
Bu araştırma kapsamında Web of Science (WOS) veri tabanında, zeytinyağı turizmine ilişkin yapılmış makaleler sistematik biçimde derlenmiştir. Bu makalelere erişim sağlamak amacıyla tarama yapılırken belirli anahtar kelimeler kullanılmış ve ulaşılan makaleler değerlendirilmiştir. Tarama yapılırken ulaşılan 17 adet İngilizce makale ile 1 adet Türkçe makale incelemeye alınmış, anahtar kelime olarak ise “olive oil tourism” ile “oleotourism” kelimeleri kullanılmıştır. 
 
Veri tabanında makaleleri arama kriteri olarak ise “topic” kısmı seçilerek, belirlenen bu anahtar kelimelerin geçtiği konuları barındıran makaleler tercih edilmiştir. Ayrıca bu makalelerin “Hospitality and Leisure Sport Tourism” alanında olması bir diğer kriter olarak belirlenmiştir. Bu kapsamda ulaşılan 18 makaleye ilişkin bilgiler, bulgular bölümündeki tablolar yardımıyla sunulmaktadır.
 
Bulgular
 
Bu bölümde zeytinyağı turizmine yönelik yapılan makalelerin yayınlandığı dergiler, bu makalelere hangi ülkelerden katkı yapıldığı, makalelerin yayın yılı, sıklıkla tekrar eden anahtar kelimeler, araştırmalara katkı yapan üniversiteler, kullanılan yöntemler, veri toplama teknikleri ve araştırmalarda yapılan analizler gibi bilgiler derlenerek tablolar halinde sunulmuştur. Buna göre ilk olarak Tablo 2’de zeytinyağı turizmine ilişkin yapılan araştırmaların yayınlandığı dergiler ve yayın yılları yer almaktadır.
 
Zeytinyağı Turizmi Üzerine Yapılan Araştırmaların Sistematik Bir Derlemesi
 
Tablo 2. Zeytinyağı Turizmine İlişkin Araştırmalar Yayınlayan Dergiler (2016-2021)
 

Dergi Adı

Yıl

Makale Sayısı

Toplam (%)

Journal of Tourism and Cultural Change

2021

1

6

Sustainability

2018- 2020

6

32

Tourism and Hospitality Management

2016-2020

3

16

Heliyon

2019

2

10

International Journal of Gastronomy and Food Science

2021

1

6

Tourism Management Perspectives

2017

1

6

Cuadernos de Turismo

2017

1

6

Acta Turistica

2020

1

6

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi

2018

1

6

Tourism Recreation Research

2021

1

6

Toplam

 

18

100

 
Tablo 2 incelendiğinde, zeytinyağı turizmini konu alan araştırmaların 2016 yılında yapılmaya başlandığı görülmekle beraber, bu araştırmaların 2018 yılı ve sonrasında artış gösterdiği göze çarpmaktadır. Yapılan araştırmaların en fazla “Sustainability” (%32) dergisinde yayınlandığı görülerek ikinci sırada ise “Tourism and Hospitality Management” dergisinin (%16) yer aldığı tespit edilmiştir. Bu bakımdan değerlendirildiğinde zeytinyağı turizminin çoğunlukla “sürdürülebilirlik” ile “turizm ve otelcilik” alanlarında incelendiğini söylemek de mümkündür. 
 
Tablo 3’te zeytinyağı turizminin konu alındığı çalışmalarda sıklıkla kullanılan anahtar kelimeler yer almaktadır. Tabloda anahtar kelimelerin çalışmalarda kullanıldığı orijinal (İngilizce) halleri ile Türkçeleri yer almaktadır.
 
Tablo 3. Zeytinyağı Turizmine İlişkin Araştırmalarda Kullanılan Anahtar Kelimeler
 
 

 

Anahtar Kelimeler

Makalelerde Yer Alan Orijinal Hali

 

Makalelerde Yer Alan Türkçesi

Olive Oil

 

Zeytinyağı

Olive Oil Tourism / Oleo Tourism / Olive Tourism

 

Zeytinyağı Turizmi/ Zeytin Turizmi

Experience Economy

 

Deneyim Ekonomisi

Special Interest Tourism

 

Özel ilgi Turizmi

Sustainable Tourism

 

Sürdürülebilir Turizm

Gastro Tourism

 

Gastronomi Turizmi

Rural Area

 

Kırsal Alan

Olive Oil Tourist

 

Zeytinyağı Turisti

General Interest Tourism

 

Genel İlgi Turizmi

Tourism

 

Turizm

Tourism Management

 

Turizm Yönetimi

Local Food

 

Yerel Yiyecek

Demand

 

Talep

Rural Development

 

Kırsal Gelişim

Gastronomy

 

Gastronomi

Tourist Perceptions

 

Turist Algıları

Visitors Motivation

 

Ziyaretçi Motivasyonları

Agritourism

 

Kırsal Turizm

Sustainability

 

Sürdürülebilirlik

Sustainable Development

 

Sürdürülebilir Gelişim

Food Tourısm

 

Yiyecek Turizmi

Rural

 

Kırsal

 
Tablo 3’ de yer alan zeytinyağı turizmine yönelik yapılan araştırmalarda kullanılan anahtar kelimeler incelendiğinde bu araştırmaların çoğunlukla sürdürülebilirlik, özel ilgi turizmi, yerel yiyecekler, zeytinyağının talep yönünü oluşturan unsurlar, gastronomi ve gastronomi turizmi ve kırsal turizm temalarında yoğunlaştığı söylenebilir. Tablo 4 ise zeytinyağı turizmi konusuna katkı yapan ülkeler listelenmektedir. Buna göre bu konuya ilişkin en fazla araştırma yapan ülkenin İspanya (%54) olduğu görülmektedir. Bu durumun İspanya’nın zeytinyağı üretim potansiyelinin büyüklüğünden kaynaklandığını söylemek mümkündür.
 
Tablo 4. Ülkeler Bazında Makale Sayıları
 

Ülke

Makale sayısı

Toplam (%)

Çin*

1

6

Amerika Birleşik Devletleri*

İspanya

10

54

Hırvatistan

2

11

Dominik cumhuriyeti

2

11

Türkiye

1

6

İtalya

1

6

Şili

1

6

Toplam

18

100

 
*İki ülke tarafından yapılan ortak yayını ifade etmektedir
 
Tablo 5’ te zeytinyağı turizmine ilişkin araştırmalara katkı veren üniversiteler ve bu yayınların gerçekleştirildiği yıllar yer almaktadır. Tablodaki bilgiler değerlendirildiğinde bu konudaki ilk araştırmanın 2016 yılında Dominik Cumhuriyeti’ndeki UTESA (Santiago Teknoloji Üniversitesi) Üniversitesi’nde yer alan araştırmacılar tarafından gerçekleştirildiği göze çarpmaktadır. Bu konuda en fazla (%17) araştırma yayınlayan üniversitenin ise İspanya’ da yer alan Jaen Üniversitesi olduğu göze çarpmaktadır.
 
Tablo 5. Zeytinyağı Turizmine İlişkin Araştırma Yapan Üniversiteler ve Yayın Yılları
 

Üniversiteler

Yıllar

Makale Sayısı

Toplam (%)

Hong Kong Polytechnic University

2021*

1

5

The Pennsylvania State University

University of Jaén

2019- 2020

3

17

University of Zagreb

2020

1

5

University of Extremadura

2019-2021

2

11

University of Cordoba

2020-2021

2

11

Universidad Loyola Andalucía

2017

1

5

Universidad Tecnológica de Santiago

2017

1

5

Institute of Agriculture and Tourism

2020

1

5

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi

2018

1

5

University of UTESA

2016

1

5

University of Naples

2018

1

5

University Federico II of Naples

2020

1

5

University of Extremadura

2019-2021

2

11

Universidad de Sevilla

2018*

1

5

Universidad Autónoma de Chile

TOPLAM

 

18

100

 
*İki üniversite tarafından yapılan ortak yayını ifade etmektedir
 
Tablo 6’da ise zeytinyağı turizmine yönelik yapılan araştırmaların metodolojik alt yapısına ilişkin bilgiler sunmaktadır. Bu konuda yapılan çalışmalar gerçekleştirilirken sırasıyla en çok nicel (10 makale), nitel (6 makale) ve karma yöntemlerin (2 makale) benimsendiği ön plana çıkmıştır. Nicel yöntemlerin benimsendiği araştırmalarda veriler yüz yüze veya çevirim içi şekilde uygulanan anket formları aracılığıyla toplanmıştır. 
 
Nitel yöntemlerin kullanıldığı araştırmalarda ise dış kaynaklardan yararlanma, literatür taraması ve uzman görüşü alma, yarı yapılandırılmış mülakat, çevirim içi olarak internetten veya web sayfalarını inceleyerek veri toplama biçimindeki tekniklerin kullanıldığı görülmüştür. Karma yöntemlerin kullanıldığı araştırmalarda ise anket ve derinlemesine mülakat teknikleri birlikte kullanılarak veriler toplanmıştır. Bahsi geçen veri toplama teknikleri ile elde edilen verilerin analizleri Tablo 6’da yer almaktadır.
 
Tablo 6. Zeytinyağı Turizmine İlişkin Yapılan Araştırmaların Metodolojik Altyapısı
 

Kullanılan Yöntem

Veri Toplama Tekniği

Yapılan Analizler

Sayı

Karma Yöntem

Anket

Derinlemesine Mülakat

Tek değişkenli, iki değişkenli ve çok değişkenli analizler Açıklayıcı faktör analizi

T testi

SWOT analizi

ARIMA modeli (Otoregresif entegre hareketli ortalama )

2

Nitel Yöntem

Dış kaynaklardan yararlanarak veri toplama

Literatür taraması ve uzman görüşü alma

Yarı yapılandırılmış mülakat

İnternet veya web sayfalarını inceleyerek veri toplama

İkincil veri analizi

Bibliyografi analizi ve uzman görüşü

SWOT analizi

Tümevarımsal keşif analizi

Üçgenleme (Triangulation)

İçerik analizi

Gözlem

6

Nicel Yöntem

Yarı yapılandırılmış anket formu

Anket formu

Çevirim içi anket

Regresyon analizi

Betimsel analiz

Faktör Analizi

Korelasyon Analizi

Kümeleme Analizi

Yapısal Eşitlik Modellemesi

Ki kare analizi

Güvenirlik analizi

Tek değişkenli ve iki değişkenli analizler (ortalama ve varyans analizleri) PLS yöntemi ile yapısal eşitlik modellemesi

10

Toplam

18

 
Tablo 7’de zeytinyağı turizmine ilişkin yapılan araştırmaların yazarları, araştırmanın gerçekleştiği bölge ve bu araştırmaların amaçları yer almaktadır. Tablo 8’ de ise bu araştırmalarda zeytinyağı turizminin incelendiği bağlam ile hangi bakış açısına göre değerlendirme yapıldığı yer almaktadır. Araştırmaların amaçları doğrultusunda incelendiğinde mevcut araştırma kapsamında bu iki tablonun bir arada yorumlanması gerektiği düşünülmektedir. Çünkü bu araştırmalar incelendiğinde, araştırmacıların zeytinyağı turizmine yönelik çalışma yapma amaçlarının iki yönlü olduğu görülmektedir. 
 
Bunlardan birincisi zeytinyağı turizmini talep yönüyle inceleyip, bu turizme katılan turistlerin motivasyonlarının, turist profilleri ve tipolojilerinin neler olduğunu belirlemek ve buna uygun planlamaların yapılabilmesi için önerilerde bulunmak amacını taşıyan araştırmalardır. İkincisi ise zeytin ve zeytinyağı üretimi yaparak bu üretimi turistik bir ürüne dönüştürüp, zeytinyağına ilişkin yeni bir turizm türü yaratmayı amaçlayan arz tarafını değerlendirmeyi amaçlayan çalışmalardır. 
 
Bu araştırmalarda ister arz isterse de talep yönüyle incelensin, zeytinyağı turizminin incelendiği bağlamlar değişiklik göstermektedir. Bu kapsamda incelendiğinde zeytinyağı turizmi; gastronomi turizmi, sürdürülebilir turizm, kırsal turizm ve özel ilgi turizmi bağlamlarında incelenmiş bir konudur. Söz konusu bilgilere ilişkin detaylar Tablo 7 ve Tablo 8’de yer almaktadır.
 
Tablo 7. Zeytinyağı Turizmine İlişkin Yapılan Araştırmalar
 

Kaynak

Ülke

Araştırmanın Amacı

López-Guzmán ve ark., (2016)

İspanya

Zeytinyağı ve turizm arasındaki ilişkiyi anlayarak, zeytinyağı turizmine katılan turistlerin sosyo-demografik özelliklerini, seyahat motivasyonlarını, ziyaret ettikleri coğrafyaya ilişkin değerlendirmelerini tespit edip, zeytinyağı alanına yönelik bilgilerini ortaya koymak ve bu kişilerin seyahatlerine ilişkin memnuniyetlerini belirlemektir.

Agüera ve ark., (2017)

İspanya

Endülüs’ü ziyaret eden zeytinyağı turistlerinin sosyo-demografik özelliklerini belirlemek, destinasyonda katılım sağladıkları aktiviteleri belirlemek, söz konusu destinasyonu neden ziyaret ettiklerini ortaya koyarak bu ziyaretleri sonucundaki değerlendirmelerini tespit etmek ve seyahate ilişkin memnuniyet düzeylerini ortaya koymak

Cankül ve Ezenel, (2018)

Türkiye

Bodrum yarımadasının zeytinyağı turizmi potansiyelini ortaya çıkarmak

Millán ve ark., (2018)

 İspanya

Zeytinyağı turist profiline göre Endülüs’te oluşan zeytinyağı arzını belirlemek ve talebe en uygun sürdürülebilir ürünü sunmak için talep gelişimini projelendirmek

Tregua ve ark., (2018)

İspanya

Zeytinyağı turizminin gelişimini sağlayan temel unsurların neler olduğunu ortaya koymak

Folgado- Fernandez ve ark., (2019)

İspanya

İspanya’da sürdürülebilir bir alternatif olarak ortaya çıkan zeytinyağı turizminin gelişim alanlarını belirlemek

Hernández- Mogollón ve ark., (2019)

-

Zeytinyağı turizminin bilimsel alanda ne şekilde kabul gördüğünü ortaya koymak amacıyla bu konuyla ilgili yapılmış araştırmaları bibliyografi analizine tabi tutup, sonuçları değerlendirmek

Pulido-Fernández ve ark., (2019)

İspanya

Yeni bir turizm tipolojisi olarak ortaya çıkan zeytinyağı turizmini tanımlamak ve bu turizm türü içerisinde yer alan temel aktivitelerin neler olduğunu belirlemek

Cehic ve ark., (2020)

Hırvatistan

Hırvatistan’da zeytinyağı turizminin geliştirilebilmesi için gerekli unsurları belirleyip, bu unsurları Hırvatistan’ın mevcut durumu ile karşılaştırmak, ayrıca bu turizm türünün gelecekte de gelişiminin sağlanabilmesi için bir rehber sağlamak

D’auria ve ark., (2020)

İspanya

İtalya

Hırvatistan

İspanya, İtalya ve Hırvatistan’ın zeytinyağı turizmi açısından potansiyellerini karşılaştırarak, bu üç ülkede bu tür bir turizmin gelişmesi için yapılması gerekenleri ortaya koymak

Moral-Cuadra ve ark., (2020)

İspanya

Zeytinyağı turizmine bağlı olarak ortaya çıkan motivasyonun gastronomik deneyim üzerindeki etkisini ölçmek

Oplanıc vd. (2020)

Hırvatistan

Zeytinyağı müzelerini ziyaret eden turistlerin motivasyonlarını belirlemek

Parrilla-González ve ark., (2020)

İspanya

Zeytinyağı turizmini özel ilgi turizmi kapsamında incelenmiş, bu turizm çeşidinin bileşenlerini ortaya koymak ve bileşenler arasındaki olası ilişkilerin neler olduğunu tespit etmek

Pulido-Fernández ve ark., (2020)

İspanya

Zeytinyağı turistlerinin profillerini belirleyerek, bu turistlerin zeytinyağı turizmine olan taleplerine ilişkin motivasyonlarını, isteklerini ve ihtiyaçlarını ortaya koymak

Di-Clemente ve ark., (2021)

İspanya

İspanya’da yaşayan bölge sakinlerinin zeytinyağı turizmine ilişkin davranışları ile rasyonel ve duygusal tepkilerini araştırmak

Hwang ve Quadri-Felitti, (2021)

Kaliforniya

Amerika’daki zeytinyağı turistlerinin özelliklerini belirleyerek, turistlerin bu turizme yönelik motivasyon ve memnuniyetlerini ortaya koymak

Murgado- Armenteros ve ark., (2021)

İspanya

Zeytinyağı turistlerinin gittikleri destinasyonda önem verdikleri değişkenlerin neler olduğunu belirleyerek, bu turistleri talep ve isteklerine göre kategorize etmek

 
Tablo 8. Araştırmalarda Zeytinyağı Turizminin İncelendiği Bağlam ve Bakış Açısı
 
 

Kaynaklar

İncelendiği Bağlam

 

Bakış Açısı

 

 

 

 

 

 

López-Guzmán ve ark., (2016)

 

 

X

 

X

 

Aguera ve ark., (2017)

 

 

 

X

X

 

Cankül ve Ezenel, (2018)

 

 

 

X

X

X

Millán ve ark., (2018)

X

 

 

X

X

 

Tregua ve ark., (2018)

X

 

X

 

 

X

Folgado- Fernandez ve ark., (2019)

X

 

 

X

 

X

Pulido-Fernández ve ark., (2019)

 

X

 

 

 

 

Cehic ve ark., (2020)

 

X

 

 

 

X

D’auria ve ark., (2020)

 

 

X

 

 

X

Moral-Cuadra ve ark., (2020)

 

 

 

X

X

 

Oplanıc ve ark., (2020)

 

X

 

X

X

 

Parrilla-González ve ark., (2020)

 

X

 

 

X

 

Pulido-Fernández ve ark., (2020)

 

X

 

 

X

 

Murgado- Armenteros ve ark., (2021)

X

 

 

 

X

 

 
Sonuç
 
Bu araştırma kapsamında, zeytinyağı turizminin turizm literatüründe ne şekilde incelendiğini ortaya koymak amacıyla ilgili çalışmalar sistematik bir biçimde değerlendirilmiş ve konuyla ilgili çalışma yapmak isteyen araştırmacılar için bütüncül bir bakış açısı ortaya konulmaya çalışılmıştır. 
 
Zeytinyağı turizminin hem turistik deneyimler açısından hem de bölgesel kalkınma açısından oldukça önemli bir pazar türü olduğunu söylemek mümkündür. Zeytinyağı turizmi doğa dostu yapısı, mevsimsellik özelliğinin bulunmayışı ve bölgesel katkıları sayesinde sürdürülebilir bir turizm türüdür. Aynı şekilde içerisinde yer alan tadım, zeytinyağı üretim yerlerinin ziyaret edilmesi, zeytin ve zeytinyağıyla ilgili aktiviteler ile turistlerin deneyime aktif şekilde katılımlarını sağlayıp, yaşadıkları deneyimi eşsiz bir ürüne dönüştürmelerine imkân tanımaktadır. 
 
Bunun sonucunda da gastronomik deneyimler ve hatırlanabilir deneyimler için önemli bir rol üstlenmektedir.
 
Bu açıdan bakıldığında zeytinyağı turizminin kavramsal yapısının ortaya konulması, talep ve arz yönlerinin akademik bir bakış açısıyla değerlendirilmesi, bölge açısından sağladığı katkılar, tehlikeler, güçlü ve zayıf yönleri şeklinde incelemelerde bulunulması, bu turizm türünün gelişimi ve literatürde ilişkili olduğu kavramlara katkısı olması bakımından oldukça büyük bir önem taşımaktadır. 
 
Yapılan bu inceleme ile zeytinyağı turizmine ilişkin araştırmaların artan bir ilgiyle devam ettiği ve bu çalışmalar ile zeytinyağı turizminin farklı bakış açılarıyla değerlendirildiği görülmektedir. Özellikle Türkiye gibi zeytinyağı üretim potansiyeli bulunan ülkelerin bu pazarı anlamak ve stratejilerini söz konusu bu pazara uygun şekilde geliştirmek için, literatürdeki gelişmeleri takip etmesi ve bu tür çalışmalara katkı sunması, zeytinyağı turizminin gelişimi ve kavramsal yapısının sağlamlaştırılması noktasında önem arz etmektedir.
 
Kaynakça
Agüera, F. O., Cuadra, S. M., López-Guzmán, T. & Morales, P. C. (2017). Study of Demand on the Olive-Oil Tourism Case of Andalusia. Cuadernos de Turismo, 39(39), 437-453.
Cankül, D. & Ezenel, E. (2018). Bodrum Yarımadası ve Zeytinyağı Turizmi: Uygulanabilirliği Açısından Swot Analizi ile Değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 13(3), 55-68.
Cehic, A., Mesic, Z. & Oplanic, M. (2020). Requirements for Development of Olive Tourism: The Case of Croatia. Tourism and Hospitality Management, 26(1), 1-14.
D’Auria, A., Marano-Marcolini, C., Cehic, A. & Tregua, M. (2020). Oleotourism: A Comparison of Three Mediterranean Countries. Sustainability, 12(21), 8995.
Di-Clemente, E., Campón-Cerro, A. M., Folgado-Fernández, J. A. & Hernández-Mogollón, J. M. (2021). Residents’ Attitude and Emotional Response to Oleotourism: A Case Study of Extremadura (Spain). Tourism Recreation Research, 1-14.
Folgado-Fernández, J. A., Campón-Cerro, A. M. & Hernández-Mogollón, J. M. (2019). Potential of Olive Oil Tourism in Promoting Local Quality Food Products: A Case Study of the Region of Extremadura, Spain. Heliyon, 5(10), e02653.
Greek Liquid Gold, (2021). https://www.greekliquidgold.com/index.php/en/. Erişim Tarihi: 28.10.2021. Hernández-Mogollón, J. M., Di-Clemente, E., Folgado-Fernández, J. A. & Campón-Cerro, A. M. (2019). Olive Oil
Tourism: State of the Art. Tourism and Hospitality Management, 25(1), 179-207.
Hwang, Y. & Quadri-Felitti, D. (2021). A Quest for the Healthy Lifestyle and Learning Experiences in Olive Oil Tourism. Journal of Tourism and Cultural Change, 1-17.
International Olive Oil Council, (2021). https://www.internationaloliveoil.org/. Erişim Tarihi: 27.10.2021.
López-Guzmán, T., Cañero Morales, P. M., Moral Cuadra, S. & Orgaz-Agüera, F. (2016). An Exploratory Study of Olive Tourism Consumers. Tourism and Hospitality Management, 22(1), 57-68.
Millán, G., Arjona, J. M. & Amador, L. (2014). A New Market Segment for Olive Oil: Olive Oil Tourism in the South of Spain. Agricultural Sciences, 2014.
Millán, G., Arjona-Fuentes, J. & Amador-Hidalgo, L. (2017). Olive Oil Tourism: Promoting Rural Development in Andalusia (Spain). Tourism Management Perspectives, 21, 100-108.
Millán, M. G., Pablo-Romero, M. D. P. & Sánchez-Rivas, J. (2018). Oleotourism as a Sustainable Product: An Analysis of Its Demand in the South of Spain (Andalusia). Sustainability, 10(1), 101.
Moral-Cuadra, S., Acero de la Cruz, R., Rueda Lopez, R. & Salinas Cuadrado, E. (2020). Relationship Between Consumer Motivation and the Gastronomic Experience of Olive Oil Tourism in Spain. Sustainability, 12(10), 4178.
Murgado-Armenteros, E. M., Parrilla-González, J. A. & Medina-Viruel, M. J. (2021). What Does the Olive Oil Tourist Value at The Destination? A Criterion for Olive Oil Tourism Segmentation. International Journal of Gastronomy and Food Science, 25, 100378.
Oplanic, M. & Cop, T. (2020). Olive Tourism: Understanding Visitors’ Motivations. Acta Turistica, 32(2), 141.
Parrilla-González, J. A., Murgado-Armenteros, E. M. & Torres-Ruiz, F. J. (2020). Characterization of Olive Oil Tourism as a Type of Special Interest Tourism: An Analysis from the Tourist Experience Perspective. Sustainability, 12(15), 6008.
Pulido-Fernández, J. I., Casado-Montilla, J. & Carrillo-Hidalgo, I. (2019). Introducing Olive-Oil Tourism as a Special Interest Tourism. Heliyon, 5(12), e02975.
Pulido-Fernández, J. I., Casado-Montilla, J. & Carrillo-Hidalgo, I. (2020). Understanding the Behaviour of Olive Oil Tourists: A Cluster Analysis in Southern Spain. Sustainability, 12(17), 6863.
Tregua, M., D’Auria, A. & Marano-Marcolini, C. (2018). Oleotourism: Local Actors for Local Tourism Development. Sustainability, 10(5), 1492.
 
Has aşçıbaşı Ahmet ÖZDEMİR olarak kaynak gördüğüm:
Sn. Eda ALPHAN'a "Zeytinyağı Turizmi Üzerine Yapılan Araştırmaların Sistematik Bir Derlemesi" isimli akademik çalışmaları için yürekten teşekkür eder mesleki yaşamlarında başarılar dilerim. Profesyonel gastronomik çalışmalarda mutlaka ihtiyacı olanlar tarafından örnek olarak dikkate alınacaktır.
 
Restoran Mutfağı Nasıl Kurulur?
 
Profesyonel Mutfaklarda Aşağıdaki Kaynak Olarak Gördüğüm Diğer Yazıları 'Da Okumak İsteyebilirsiniz...
 
Genel Mutfak Bilimi Nedir?
Profesyonel Mutfak Bölümleri Nelerdir?
İyi Bir Mutfak Yönetiminde Verimlilik Nedir?
Alakart ve Endüstriyel Mutfak Çeşitleri Nelerdir?
Otel ve Restoran Mutfak Organizasyonu nasıl yapılır?
Modern Mutfak Üniteleri Nelerdir?
Yönetici Mutfak Planlaması Nedir?
Dünyada Mutfağın Tarihsel Gelişimi Nedir?
Yiyecek–İçecek Departmanı Organizasyon Şeması nedir?
Yeni Restoran Açarken En Çok Yapılan Hatalar Nelerdir?
Yeni Restoran Konsepti Nedir? Nasıl Oluşturulur?
Uluslararası Gastronomi Danışmanlığı Nedir?
Uluslararası Yiyecek Ve İçecek Danışmanlığı Alabilirmiyim?
Şehrin En İyi Restoranlarına Nasıl Sahip Olabilirim?
Şehrimde Kalıcı Bir Restoran Sahibi Olabilmek İçin Dikkat !!!
Kesin Başarı İçin Restoran Danışmanlığı Almalımıyım?
Dünyaya Örnek Olabilecek Yeni Restoran Projeleri Nelerdir?
Yeni Restoran Açmak İsteyenlerin En Çok Sorduğu Sorular?
Yeni Restoran Açarken Nelere Dikkat Etmeliyim?
Yemek Fotoğraflarına Ve Yemek Stilistliğine Eleştirel Bir Bakış
Gastronomi Araştırmalarında Yemeğin Kültürel Tarihi Nedir?
Modern Mutfaklarda Sous Vide Pişirme Yöntemi Nedir?
Profesyonel Mutfaklarda Pişirme Teknikleri Nelerdir?
Yüksek Mutfak, Avangard Mutfak ve Rafine Mutfak Nedir?
Parofesyonel Mutfaklarda Moleküler Gastronomi Konusundaki Görüşler Nelerdir?
Profesyonel Otel Mutfağı Organizasyonu Nedir? Nasıl Yapılır?
Gastronomi ve Mutfak Danışmanlığı & Kitchen Consulting
Yeni Restoran Danışmanlığı & Restaurant Consulting
Restoran Menü Danışmanlığı & Menu Consulting
Yeni Restoran Konsept Tasarımı ve Danışmanlığı
Yeni Restoran Mutfağı Nasıl Kurulur, Dikkat edilmesi Gerekenler Nelerdir?
Yeni Restoran Menüsü Nasıl Yapılır?
Yeni Restoran Konsepti Nedir? Nasıl Oluşturulur?
Yeni Restoran Nasıl Açılır? How to Open a Restaurant?
Yeni Restoran Açarken Nelere Dikkat Etmeliyim?
Restoran ve Otel Düğün Menüleri (Örnek)
Restoran ve Otel Menü Yönetimi Nedir?
 
*** Yukarıda belirtilmiş olan ve yazı içeriğindeki diğer etiketlenmiş konular ile ilgili alanlarda daha fazla bilgi ve gastronomi danışmanlığı alanında hizmet alanlarım içerisinde destek almak için iletişim bilgilerimden tarafım ile bağlantıya geçebilirsiniz. ***
 
Zeytinyağı Turizmi Üzerine Yapılan Araştırmaların Sistematik Bir Derlemesi

 

 



Restaurant Consulting Menu Consulting Gastronomy Consulting Culinary Consulting How to Open a Restaurant Food and Beverage Consulting Concept Consulting